اسكندر بيگ تركمان
910
تاريخ عالم آراى عباسى ( فارسى )
بشنيد ز هاتفى كه ميگفت ز غيب * فتح از پسر على عالى ولى وين نادره تركه اين نداى غيبى * تاريخ فناى او شد از لطف على القصه بميامن الطاف الهى و امداد بواطن قدسى مواطن حضرت رسالت پناهى صلى الله عليه و آله و حضرات ائمه معصومين صلوات الله عليهم اجمعين ظفر و نصرت قرين حال منتسبان دودمان ولايت نشان گشته چندين هزار نفس ذكور و اناث شيعيان اهل بيت كه در قلعه بودند از آسيب دشمنان نجات يافته موجب سرور خاطر هواخواهان دودمان قدس نشان صفويه گرديده فى الحقيقة آن روز سعيد ميانهء ايشان عيد گشت خواجه محمد يوسف قزوينى كه از ارباب قلم و اهل استعداد است اين تاريخ گفته : تاريخ ديگر چونكه سردار لشكر رومى * وارد ملك ايروان گرديد دو سه ماهى بدور قلعه نشست * مهرهها بر بساط عربده چيد ديد كز تيغ شيعيان على * نيمهء لشكرش بقتل رسيد كمر مكر بر ميان بربست * چارهء جز فرار خويش نديد ماه شوال چون ز بيست گذشت * دههء آخرين به نصف رسيد دولت شاه دين مساعد شد * لشكر روم منهزم گرديد پى تاريخ آن خرد گفتا * آمد امروز شيعيان را عيد بعد از معاودت لشكر روم چون حضرت اعلى قلعهء جديد ايروان را كه در سنهء يونت ئيل خمس عشر و الف امراء و عساكر منصوره ترتيب داده بودند تا غايت نديده بودند اردوى آغرق را بجانب بر كشاط فرستاده خود بنفس نفيس با جمعى از مقربان بساط اقدس تشريف برده نيك و بد قلعه را به نظر احتياط درآوردند امير كونه خان و سرداران قلعه را بنوازشات شاهانه سرافراز فرموده امير كونه خان در ازاء مردانگيها بخطاب سار و اصلانى معزز گشت . بين الجمهور مشهور است كه روميان قلعه دارى از فرنگيان گشت نمودهاند اما در قلعه گيرى بر فرنگيه غالب و فايقند زيرا كه چند قلاع متين رصين كه يكى از آن قلعهء رفيع البنيان قسطنطنيه است بقهر و غلبه از فرنگيه گرفتهاند و درين دو شيوه بر جهانيان تفوق ميجستند در زمان دولت ابد مقرون شاهى ظل اللهى مبارزان جنود قزلباش هم در قلعه گيرى برو ميان فايق آمده چندين قلاع مشهور معتبر مثل قلعهء عتيق و جديد ايروان و گنجه و شماخى و دربند و تفليس و غيرهم كه هر يك مشحون بمردان كارى و مملو بذخاير و يراق قلعه دارى بود چنانچه مشروحا در اين صحيفه راجح آمده يا ده ماه و نيم يا زياده از يكصد هزار مرد قلعه گير جدل نموده قلعه ايروان را صيانت نمودند . بابا سلطان قلندر قمى كه از درويشان تكيهدار صاحب شد و يدست اين رباعى در اين باب گفته :